Dieta śródziemnomorska i jej niezwykłe właściwości

Dieta śródziemnomorska


Wiele się mówi i pisze o diecie śródziemnomorskiej, która zdobyła w ostatnich latach ogromną popularność na świecie lecz rozpowszechniane informacje często są nieprecyzyjne i wywołują sporo zamieszania. W rezultacie wiele osób kojarzy tę dietę z mieszanką pseudohistorycznych tradycji i folkloru, gdzie króluje pizza i makaron z mięsnym sosem.

Gdy mówimy “dieta śródziemnomorska”, myślimy najcześciej “kuchnia włoska”, ewentualnie hiszpańska lub grecka. Wielu z nas odwiedziło przynajmniej raz słoneczną Italię czy Grecję i zachwyciło się bogatą tradycją kulinarną tych krajów, miało okazję spróbować tamtejsze specjały.

Pojęcie diety śródziemnomorskiej jest bardzio rozłegłe, zarówno pod względem geograficznym, jak i historycznym.

Występowanie

Dieta śródziemnomorska wywodzi się z jedynego w swoim rodzaju obszaru basenu Morza Śródziemnego, który historycy nazywają „kolebką ludzkości”, ponieważ w jego granicach tworzyła się historia starożytnego świata.

Nie istnieje jeden rodzaj diety śródziemnomorskiej. Każdy z ponad 20 krajów wchodzących w skład tego obszaru posiada inne dziedzictwo kulturowe, religijne, inne pochodzenie etniczne, ma inny klimat czy gleby. Wszystkie te czynniki wpływają na różnorodność tamtejszych kuchni.

Historia

Współczesna dieta określona jako śródziemnomorska wywodzi się z rejonu Cilento na południu Włoch i opiera się na typowych kulinarnych tradycjach tego rejonu i obszaru Grecji z okresu połowy dwudziestego wieku. Pojęcie te zostało wprowadzone w latach 50. ubiegłego stulecia przez amerykańskiego naukowca Ancela Keys’a- fizjologa. Badał on pozytywny wpływ diety opartej na śródziemnomorskich tradycjach kulinarnych na zdrowie i długowieczność tamtejszych populacji. Doznał on olśnienia w czasie pobytu na południu Włoch, gdzie znalazł się w wyniku działań wojennych. Miał okazję zaobserwować tam niską częstotliwość występowania zawału serca, będącego częstą przyczyną śmierci w Stanach Zjednoczonych. Oleje roślinne, a przede wszystkim oliwa stanowiły tam główne źródło tłuszczu, a długość życia należała do najwyższych na świecie, mimo ograniczonego dostępu do usług medycznych.

Na potwierdzenie wysokich walorów diety śródziemnomorskiej, w 2010 r. UNESCO wpisało ją na listę niematerialnych dziedzictw kulturowych ludzkości we Włoszech, Maroku, Hiszpanii i Grecji. W 2013 roku uzupełniło tę listę o Cypr, Chorwację i Portugalię.

Styl życia i walory zdrowotne

Dieta śródziemnomorska stanowi model oparty na nawykach, nie tylko żywieniowych, ludności krajów basenu Morza Śródziemnego. Jak wskazuje na to grecka etymologia („δίαιτα” = styl życia) – pojęcie diety wykracza poza żywienie i dotyczy ogólnie stylu życia.

Styl życia, polegający na wspólnym spożywaniu posiłków, od zamierzchłych czasów przyczyniał się do wzmacniania poczucia przynależności i do wymiany doświadczeń między społecznościami śródziemnomorskimi. Stanowi on zestaw zwyczajów istotnych nie tylko dla zdrowia, ale także dla środowiska. Opiera się na wykorzystaniu zasobów naturalnych i niskiej emisji gazów cieplarnianych. Dieta wykorzystuje głównie żywność pochodzenia roślinnego, gdzie sezonowość i lokalne pochodzenie łączą się z miejscowymi tradycjami i różnorodnością biologiczną.

Korzyści zdrowotne wynikające z diety śródziemnomorskiej są naukowo udowodnione. Dieta ta zapewnia zdrowe i zbilansowane żywienie, przyczyniające się do ograniczenia ryzyka tzw. chorób cywilizacyjnych, takich jak nowotwory, choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca. Wpływa także na spowolnienie spadku potencjału poznawczego typowe dla procesu starzenia. Stosowanie jej pomaga również w walce z otyłością.

Biorąc pod uwagę wymienione dobrodziejstwa, warto głębiej poznać tajniki tej zdrowej diety i nauczyć się jak z niej korzystać.

Model żywieniowy: Piramida Żywieniowa

Głównymi składnikami diety śródziemnomorskiej są: owoce i warzywa, produkty pełnoziarniste, oliwa z oliwek, ale także ryby, białe mięso, produkty mleczne i jajka.

Zwyczaje związane z jedzeniem charakterystyczne dla tej diety najlepiej ilustruje Piramida Diety Śródziemnomorskiej. Opracowana została w 1999 r. przez greckie Ministerstwo Zdrowia na podstawie badań Ancela Keys’a.

Na górze piramidy znajdują się produkty spożywcze, które można i należy spożywać z umiarem, podczas gdy produkty umieszczone u jej podstawy powinny wejść w skład codziennej diety. Do tych drugich należą: nierafinowane zboża (chleb, makaron, ryż), owoce, warzywa, oliwa z oliwek, mleko i produkty mleczne, wino (z umiarem). Zalecane jest spożywanie ryb, drobiu, warzyw, ziemniaków, jajek i słodyczy (raz w tygodniu). Czerwone mięso powinno pojawiać się na stołach jeszcze rzadziej.

Nowa Zrównoważona Piramida żywieniowa

Łącząc globalne zainteresowanie dietą śródziemnomorską ze wzrostem świadomości środowiskowej, w 2016 r. Fundacja IFMeD (International Foundation of Mediterranean Diet) zaproponowała aktualizację śródziemnomorskiej Piramidy żywieniowej. Wynika to ze zmiany filozofii postrzegania korzyści płynących jedynie dla człowieka na korzyści zarówno dla planety, jak i jej mieszkańców.

Źródło: Aleman et al., 2016, p. 681

Nowa piramida podkreśla znaczenie łączenia właściwego odżywiania ze zdrowym stylem życia. Obejmuje to wspólne posiłki, oraz umiarkowaną i regularną aktywność fizyczną (30 minut dziennie przez pięć dni w tygodniu). Różnorodność biologiczna i lokalne pochodzenie produktów nabierają szczególnego znaczenia w nowym modelu.

Interesuje Cię dieta śródziemnomorska? Zaglądaj na naszą stronę; wkrótce pojawią się nowe artykuły na ten temat.

Tradycja śródziemnomorska oferuje kuchnię bogatą w kolory, aromaty i pełną emocji. W następnym odcinku będziecie mieli okazję poznać kilka ciekawych, łatwych do wypróbowania przepisów.

 

 

Więcej informacji na:

http://www.ifmed.org/the-foundation/

https://www.fondazionedietamediterranea.it/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22100317

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3684452/

http://nut.entecra.it/